Të kuptosh të kaluarën për të ndriçuar të ardhmen kombëtare

"Autori ka arritur të sjellë një risi në historiografinë shqiptare, duke paraqitur në mënyrë bindëse realitetin historik të atyre viteve të turbullta—të ndikuara nga interesa të shumta të faktorëve të brendshëm dhe të jashtëm. Libri dallon për nga vlera edhe për faktin se përgjithësisht i përmbahet sensit kritik dhe analizës shkencore, të shoqëruara me një elaborim të hollësishëm të materialit burimor dhe të literaturës, si mbështetje dhe dëshmi e seriozitetit shkencor."

" Studimi i Prof. Dr. Ethem Çekut, 'Shqiptarët dhe Shqipëria 1908-1912', i ofron historiografisë kombëtare dhe ndërkombëtare një vështrim të thelluar mbi ngjarjet kyçe të periudhës. Duke i vendosur zhvillimet në një kontekst të gjerë analitik, ky libër ndihmon në kuptimin e faktorëve që çuan në formimin e shtetit shqiptar dhe dinamikave të sotme në Ballkanin Perëndimor."

" Studimi i Prof. Dr. Ethem Çekut, “Shqiptarët dhe Shqipëria 1908-1912”, trajton çështjen kryesore të luftës për pavarësi: marrëdhëniet konfliktuale të lëvizjes kombëtare me xhonturqit dhe monarkitë ballkanike. Ky hulumtim ofron një qasje të re dhe të dokumentuar mirë, duke zgjeruar vështrimin analitik përtej historiografisë tradicionale shqiptare."

" Një arritje thelbësore dhe e mençur: duke sfiduar vetëm analizën e zakonshme të historiografisë shqiptare, profesor Çeku e ka ngritur Shqipërinë e para pavarësisë në kontekstin e duhur ndërkombëtar dhe, edhe një herë, i ka ngritur studimet shqiptare në standarde ndërkombëtare. Historia e shqiptarëve nuk është izolim, por është qëndresë, ndikim dhe ndërmjetësim në një sferë shumë më të gjerë strategjike dhe kulturore; në të njëjtën mënyrë, studimet shqiptare do të përmirësohen vetëm me një shkëmbim të hapur dhe të fuqishëm me rrjedhat ndërkombëtare. Në të dy kuptimet, libri Shqiptarët 1830-1908 është një kontribut i mirëpritur."

""Punimi monumental i historianit Ethem Çeku prezanton një periudhë vendimtare nga historia e popullit shqiptar: veprimtarinë e Lëvizjes Kombëtare Shqiptare në vigjilje të krijimit të Shqipërisë. Ky hulumtim shkencor ka shumë merita, por duhet të theksohet se autori, në mënyrë kritike, i shqyrton mendimet, qëndrimet e historiografisë shqiptare për këto ngjarje, procese dhe personalitete. Prof. Çeku nuk heziton që t’i thyejë disa tabu dhe mite, të krijuara për arsye të ndryshme. Libri është shumë i pasur me fakte, por me rëndësi janë analizat e tij të shkëlqyera. Pikërisht analizat e autorit kanë krijuar një studim të veçantë me vlera të mëdha shkencore. Kemi të bëjmë me një studim që vë standarde të tepër të larta për secilin hulumtues që do të punojë mbi këtë temë."

"E veçanta e kësaj monografie është se, më shumë se asnjë publikim i kësaj natyre, bazohet në dokumente të dorës së parë të arkivave shqiptare, të vendeve ballkanike dhe të Fuqive të Mëdha, si dhe në studimet më të arrira të autorëve shqiptarë dhe të huaj. Kjo i ka mundësuar autorit për ta konceptuar në mënyrë origjinale strukturën e monografisë dhe përmbajtjen e saj, duke pasqyruar në mënyrë të gjithmbarshme përballjen e popullit shqiptar me Perandorinë Osmane dhe me politikën ekspansioniste të shteteve ballkanike."

"Duke lexuar librin e Prof. E. Çekut, vërehet qartë erudicioni, stili i lehtë dhe i kuptueshëm për të gjithë i shkrimit, si dhe formulimi i saktë i gjykimeve shkencore. Qartësia e problemeve të elaboruara në libër buron nga njohja e thellë e fushave që trajtohen në tekst si: historia, religjioni, kultura, diplomacia dhe nacionalizmi. Autori në libër analizon thellë dhe shpjegon në detaje marrëdhëniet shumë komplekse të shqiptarëve me Perandorinë Osmane, dhe këtë e bën duke u mbështetur në burime dhe literaturë të begatshme.

Kompleksiteti i raporteve shqiptaro-osmane zbërthehet deri në imtësi falë pikëpamjeve dhe interpretimeve të reja që sjell puna hulumtuese e autorit. Libri nuk përmban paragjykime dhe prejudikime të zakonshme në fusha të tilla, por me forcën e argumentit shkencor dhe të interpretimit akademik i bën vend së vërtetës historike, shpesh të politizuar nga historiografia e popujve fqinjë të shqiptarëve. Andaj bazuar në vlerën përmbajtjesore, libri, përveç si tekst me domosdoshmëri leximi, duhet të shërbejë edhe si një standard dhe model i ri për studimin e raporteve të popujve të Ballkanit me Perandorinë Osmane."